Borsa Sözlüğü
183 terim. Her biri için önce tek cümlelik tanım, sonra detay ve örnek. Bir ders okurken takıldığın kelimeyi buradan bak.
A
- Açığa SatışSahip olunmayan bir payı ödünç alıp satmak ve fiyat düştüğünde geri alıp iade ederek kâr etmeyi hedeflemek.
- Açılış SeansıGün başında emirlerin toplanıp tek bir fiyattan eşleştirildiği seans bölümü.
- Ağırlıklı Ortalama FiyatBir payın gün içindeki işlemlerinin hacimle ağırlıklandırılmış ortalama fiyatı.
- Aktif KârlılığıNet kârın toplam varlıklara oranı; şirketin tüm varlıklarını ne kadar verimli kullandığını gösterir.
- Altın KesişimKısa vadeli hareketli ortalamanın uzun vadeli olanı yukarı kesmesi.
- AmortismanDuran varlıkların değerinin kullanım ömrü boyunca gidere dönüştürülmesi.
- Ana PazarYıldız Pazar ölçütlerini karşılamayan ancak temel kotasyon şartlarını sağlayan şirketlerin pazarı.
- Aracı KurumYatırımcı adına borsada emir ileten, SPK'dan yetki almış finansal kuruluş.
- Aşırı GüvenKendi bilgi ve tahmin yeteneğini gerçekte olduğundan yüksek değerlendirme eğilimi.
- ATRBir varlığın belirli bir dönemdeki ortalama günlük fiyat hareketi genişliğini ölçen gösterge.
- Ayı PiyasasıFiyatların uzun süre boyunca genel olarak düştüğü piyasa dönemi.
B
- Bağımsız DenetimFinansal tabloların, şirketten bağımsız bir denetim kuruluşu tarafından incelenip görüş bildirilmesi.
- Batık MaliyetGeri alınamayacak şekilde harcanmış olan ve gelecekteki kararları etkilememesi gereken maliyet.
- Bayrak FormasyonuSert bir hareketin ardından kısa süreli, dar bir aralıkta dinlenme gösteren devam formasyonu.
- Baz FiyatBir payın seans içinde çıkabileceği tavan ve inebileceği taban fiyatın hesaplandığı referans fiyat.
- Bedelli Sermaye ArtırımıŞirketin ortaklarından nakit para toplayarak sermayesini artırması.
- Bedelsiz Sermaye ArtırımıŞirketin iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek, ortaklarına ücretsiz olarak yeni pay dağıtması işlemi.
- Beklenen DeğerBir stratejinin işlem başına ortalama olarak ne kazandırdığını gösteren, isabet oranı ile kazanç/kayıp büyüklüğünü birleştiren ölçü.
- BetaBir payın fiyatının, piyasa endeksine kıyasla ne kadar hareket ettiğini gösteren katsayı.
- BIST 100Borsa İstanbul'da piyasa değeri ve işlem hacmi ölçütlerine göre seçilen 100 payın performansını ölçen ana endeks.
- BIST 30Borsa İstanbul'da piyasa değeri ve likidite açısından en büyük 30 payı içeren endeks.
- BIST TÜMBorsa İstanbul'da işlem gören payların büyük bölümünü kapsayan geniş endeks.
- BilançoBir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynağını gösteren finansal tablo.
- Birincil PiyasaMenkul kıymetin ilk kez ihraç edildiği ve satıştan gelen paranın doğrudan ihraççıya gittiği piyasa.
- Blok İşlemBelirli büyüklüğün üzerindeki payların normal emir defteri dışında, taraflar arasında anlaşılan fiyattan el değiştirmesi.
- Boğa PiyasasıFiyatların uzun süre boyunca genel olarak yükseldiği piyasa dönemi.
- Bollinger BantlarıHareketli ortalamanın etrafına standart sapma kadar uzaklıkta çizilen ve oynaklığı gösteren bantlar.
- Borç/Özkaynak OranıŞirketin toplam borcunun özkaynağına oranı; finansmanın ne kadarının borçla sağlandığını gösterir.
- Borsa Dışı İşlemOrganize borsa dışında, taraflar arasında doğrudan yapılan alım satım.
- Borsa İstanbulTürkiye'de pay, borçlanma aracı, türev ve kıymetli maden işlemlerinin yapıldığı organize piyasa.
- Borsa Yatırım FonuBir endeksi veya varlık sepetini takip eden, payları borsada pay senedi gibi işlem gören fon.
- Brüt KârHasılattan satılan malın maliyeti düşüldükten sonra kalan kâr.
- Brüt TakasPayın alım satımında nakit ve menkul kıymetin peşin olarak bulundurulmasını zorunlu kılan uygulama.
- BSMVBanka ve sigorta işlemlerinden alınan, aracı kurum komisyonlarına da uygulanan dolaylı vergi.
C
Ç
D
- Defter DeğeriŞirketin varlıklarından yükümlülükleri çıkarıldığında kalan muhasebe değeri.
- DerinlikBir payda farklı fiyat kademelerinde bekleyen alış ve satış emirlerinin miktarını gösteren ekran.
- Destek SeviyesiFiyatın düşerken alıcıların yoğunlaştığı ve gerilemenin durma eğiliminde olduğu fiyat bölgesi.
- Direnç SeviyesiFiyatın yükselirken satıcıların yoğunlaştığı ve yükselişin durma eğiliminde olduğu fiyat bölgesi.
- Doğrulama YanlılığıKendi görüşünü destekleyen bilgiyi arayıp, çelişen bilgiyi göz ardı etme eğilimi.
- DrawdownPortföyün en yüksek değerinden en düşük değerine kadar yaşadığı yüzdesel gerileme.
E
- Emeklilik Yatırım FonuBireysel emeklilik sistemi kapsamında toplanan katkı paylarının yatırıldığı fon.
- EmirYatırımcının aracı kurum aracılığıyla borsaya ilettiği alım veya satım talimatı.
- Emir DefteriBir payda bekleyen tüm alış ve satış emirlerinin fiyat kademelerine göre sıralandığı liste.
- Emir YığılmasıBelirli bir fiyat kademesinde normalin çok üzerinde lot birikmesi.
- EndeksBelirli ölçütlere göre seçilmiş bir pay grubunun ortalama performansını tek bir sayıyla gösteren gösterge.
- Endeks AğırlığıBir payın endeks içindeki payı; endeksin hareketini ne ölçüde etkilediğini gösterir.
- Endeks FonuBelirli bir endeksi taklit ederek onun getirisini yakalamayı hedefleyen, aktif seçim yapmayan yatırım fonu.
- EnflasyonGenel fiyat seviyesinin sürekli artması ve paranın alım gücünün azalması.
F
- F/K OranıBir payın fiyatının, pay başına düşen net kâra bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanı.
- Faaliyet KârıŞirketin esas işinden, finansman ve tek seferlik kalemler hariç elde ettiği kâr.
- Faaliyet RaporuŞirketin dönem boyunca yaptıklarını, hedeflerini ve risklerini anlattığı resmî rapor.
- FAVÖKFaiz, amortisman ve vergi öncesi kâr; şirketin esas faaliyetinden ürettiği nakit yaratma gücünün göstergesi.
- FD/FAVÖKFirma değerinin FAVÖK'e bölünmesiyle bulunan, sermaye yapısından arındırılmış değerleme çarpanı.
- Fibonacci DüzeltmeBir fiyat hareketinin belirli oranlarda geri çekilebileceği varsayımına dayanan teknik analiz aracı.
- Finansman GideriŞirketin kullandığı borçlar için ödediği faiz ve benzeri maliyetler.
- Firma DeğeriŞirketin piyasa değerine net borcunun eklenmesiyle bulunan, şirketin tamamının devralma maliyetini yansıtan değer.
- Fiyat BoşluğuBir işlem gününün açılış fiyatının, önceki günün fiyat aralığının tamamen dışında kalması.
- Fiyat ÖnceliğiEmir eşleşmesinde daha iyi fiyatlı emrin, daha kötü fiyatlı emirden önce sıraya girmesi kuralı.
- Fon Toplam Gider OranıBir fonun yönetim ücreti dâhil tüm giderlerinin fon büyüklüğüne oranı.
G
- Geçmiş Yıl KârlarıÖnceki dönemlerde elde edilip dağıtılmamış ve özkaynakta biriken kârlar.
- Gelir TablosuBir şirketin belirli bir dönemdeki hasılatını, giderlerini ve kârını gösteren finansal tablo.
- Genel KurulŞirket ortaklarının yılda en az bir kez toplanarak kâr dağıtımı ve yönetim gibi kararları oyladığı organ.
- Geri ÇekilmeTrend yönündeki hareketin ardından fiyatın kısa süreli ters yönde hareket etmesi.
- Geri Görüş YanlılığıBir olay gerçekleştikten sonra onu baştan beri öngörülebilir sanma eğilimi.
- GSYHBir ülkede belirli dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam değeri.
- GYOGayrimenkul ve gayrimenkule dayalı projelere yatırım yapan, payları borsada işlem gören ortaklık.
H
- Halka ArzBir şirketin paylarını ilk kez halka satarak borsada işlem görmeye başlaması işlemi.
- Hareketli OrtalamaBelirli bir dönemdeki kapanış fiyatlarının ortalamasını sürekli güncelleyerek çizilen, fiyat gürültüsünü yumuşatan gösterge.
- HasılatŞirketin ana faaliyetinden elde ettiği toplam satış geliri.
- Hisse Başına KârŞirketin net kârının toplam pay sayısına bölünmesiyle bulunan, pay başına düşen kâr.
İ
- İkili TepeFiyatın yakın seviyelerde iki kez zirve yapıp geri dönmesiyle oluşan dönüş formasyonu.
- İkincil PiyasaDaha önce ihraç edilmiş menkul kıymetlerin yatırımcılar arasında el değiştirdiği piyasa.
- İmtiyazlı PayOy hakkı, yönetim kurulu üyesi belirleme veya kâr payında ayrıcalık taşıyan pay grubu.
- İşlem GünlüğüYatırımcının her işlemini gerekçesiyle birlikte kaydettiği, kendi kararlarını değerlendirmesini sağlayan kayıt.
- İşlem HacmiBelirli bir dönemde bir payda gerçekleşen alım satımların toplam parasal büyüklüğü.
- İşletme SermayesiDönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki fark.
- İştirakBir şirketin başka bir şirketin sermayesinde sahip olduğu, önemli etki sağlayan pay.
- İz Süren StopFiyat lehte hareket ettikçe stop seviyesini otomatik olarak yukarı taşıyan emir türü.
- İzahnameHalka arz öncesinde yayımlanan, şirketin faaliyetlerini, finansallarını ve risklerini ayrıntılı anlatan resmî belge.
K
- KademeBir payın fiyatının hareket edebileceği en küçük fiyat adımı.
- Kalanını İptal EtEmrin gerçekleşmeyen kısmının otomatik olarak iptal edildiği emir türü.
- KaldıraçBorçlanarak kendi sermayenizden büyük bir pozisyon taşımak; hem kazancı hem kaybı aynı oranda büyütür.
- KanalFiyatın birbirine paralel iki çizgi arasında hareket ettiği teknik yapı.
- KAPHalka açık şirketlerin finansal tablolarını ve önemli gelişmelerini yayımlamak zorunda olduğu resmî platform.
- Kapanış SeansıGün sonunda emirlerin toplanıp tek fiyattan eşleştirilerek kapanış fiyatının belirlendiği bölüm.
- Kâr MarjıKârın hasılata oranı; şirketin her 100 liralık satıştan ne kadarını kâr olarak tuttuğunu gösterir.
- Katılım EndeksiFaizsiz finans ilkelerine uygun şirketlerden oluşan endeks.
- Kayıptan KaçınmaAynı büyüklükteki kaybın, kazançtan daha güçlü hissedilmesine yol açan bilişsel eğilim.
- Kayıtlı SermayeŞirketin esas sözleşmesinde belirlenmiş, yönetim kurulunun kadar çıkabileceği azami sermaye tavanı.
- KırılımFiyatın önemli bir destek veya direnç seviyesini aşarak dışına çıkması.
- Konsolide Finansal TabloAna ortaklık ile bağlı ortaklıklarının tek bir şirketmiş gibi birleştirilmiş finansal tablosu.
- Korelasyonİki varlığın fiyat hareketlerinin birlikte hareket etme derecesini −1 ile +1 arasında ölçen istatistiksel gösterge.
- Kredi DerecelendirmeBir ülkenin veya şirketin borcunu ödeyebilme kapasitesinin bağımsız kuruluşlarca notlandırılması.
- Kur FarkıDöviz cinsi varlık ve borçların kur değişimi nedeniyle oluşan değer farkı.
L
M
- MACDİki üssel hareketli ortalamanın farkını izleyerek trendin yönünü ve momentumunu gösteren indikatör.
- Maliyet OrtalamasıBelirli aralıklarla sabit tutarda alım yaparak ortalama alım maliyetini zamana yayma yöntemi.
- MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu)Türkiye'deki kaydi sermaye piyasası araçlarının ve bunların hak sahiplerinin kaydını tutan kuruluş.
- MomentumFiyat hareketinin hızı ve gücü; yönden çok değişimin ivmesini ölçen kavram.
- Mum GrafikHer dönem için açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatı tek bir şekilde gösteren grafik tipi.
N
- Nakit Akış TablosuŞirketin dönem boyunca nakit girişlerini ve çıkışlarını faaliyet, yatırım ve finansman başlıkları altında gösteren tablo.
- Net BorçŞirketin finansal borçlarından nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunan tutar.
- Net KârŞirketin tüm gider, faiz ve vergiler düşüldükten sonra dönem sonunda elinde kalan kâr.
- Net PozisyonBir aracı kurumun belirli bir dönemde aldığı lottan sattığı lotun çıkarılmasıyla bulunan bakiye.
- Nominal DeğerPay senedinin üzerinde yazan, şirketin sermaye hesabında kullanılan itibari değer; Türkiye'de genellikle 1 TL'dir.
O
Ö
- Ödenmiş SermayeOrtaklar tarafından fiilen ödenmiş ve şirket bünyesine girmiş sermaye tutarı.
- Ölüm KesişimiKısa vadeli hareketli ortalamanın uzun vadeli olanı aşağı kesmesi.
- ÖzkaynakŞirketin varlıklarından tüm yükümlülükleri çıkarıldıktan sonra ortaklara kalan kısım.
- Özsermaye KârlılığıNet kârın özkaynağa oranı; ortakların koyduğu sermayenin ne kadar verimli kullanıldığını gösterir.
P
- Pay Geri AlımıŞirketin kendi paylarını borsadan satın alması.
- Pay SenediBir anonim şirketin sermayesinin belirli bir bölümünü temsil eden ve sahibine ortaklık hakkı veren menkul kıymet.
- PD/DD OranıŞirketin piyasa değerinin defter değerine (özkaynağına) bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanı.
- Pivot NoktalarıÖnceki dönemin yüksek, düşük ve kapanış fiyatlarından hesaplanan destek ve direnç seviyeleri.
- Piyasa DeğeriBir şirketin borsadaki toplam büyüklüğü; pay fiyatı ile toplam pay adedinin çarpımıyla bulunur.
- Piyasa EmriFiyat belirtmeden, o anda piyasada bulunan en iyi fiyattan gerçekleşmek üzere verilen emir.
- Politika FaiziMerkez bankasının para politikasını yönlendirmek için belirlediği temel faiz oranı.
- Pozisyon BüyüklüğüBir işlemde alınacak miktarın, sermayeye ve kabul edilen risk oranına göre hesaplanmasıyla belirlenen tutar.
R
- Reel GetiriNominal getiriden enflasyon etkisi arındırıldıktan sonra kalan gerçek getiri.
- ResesyonEkonomik faaliyetin belirgin ve yaygın biçimde daraldığı dönem.
- Risk/Getiri OranıBir işlemde göze alınan zarar ile hedeflenen kazancın birbirine oranı; R katsayısı olarak da ifade edilir.
- Risksiz Getiri OranıTeorik olarak risk taşımayan bir yatırımdan elde edilebilecek getiri oranı.
- RSIFiyat hareketlerinin hızını ve büyüklüğünü 0-100 arasında ölçen momentum göstergesi.
- Rüçhan HakkıBedelli sermaye artırımında mevcut ortakların yeni payları öncelikli alma hakkı.
S
- Sahiplenme EtkisiSahip olunan bir varlığa, sahip olunmayana kıyasla daha yüksek değer atfetme eğilimi.
- SaklamaYatırımcıya ait menkul kıymetlerin yetkili kuruluşlar nezdinde kayden muhafaza edilmesi.
- SeansBorsada işlemlerin yapıldığı belirli zaman dilimi.
- Sektör EndeksiAynı sektörde faaliyet gösteren şirketlerin fiyat hareketini ölçen endeks.
- Serbest Dolaşım OranıBir şirketin borsada fiilen alınıp satılabilen paylarının toplam paylara oranı.
- Serbest Nakit AkışıFaaliyetlerden gelen nakitten yatırım harcamaları çıkarıldıktan sonra şirkette kalan nakit.
- Sermaye Piyasası AracıMenkul kıymetler ve türev araçlar dâhil, sermaye piyasalarında işlem gören finansal araçların genel adı.
- SeyrelmeYeni pay ihracı sonucu mevcut ortakların şirketteki payının oransal olarak azalması.
- Sharpe OranıAlınan risk başına elde edilen ek getiriyi ölçen performans göstergesi.
- SıkışmaFiyatın dar bir aralıkta, düşük oynaklıkla yatay hareket etmesi.
- Sistematik Olmayan RiskTek bir şirkete veya sektöre özgü olan, çeşitlendirmeyle azaltılabilen risk.
- Sistematik RiskTüm piyasayı etkileyen ve çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk.
- SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)Türkiye'de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu otoritesi.
- SpreadEn iyi alış fiyatı ile en iyi satış fiyatı arasındaki fark.
- Standart SapmaBir getiri serisinin ortalamadan ne kadar saptığını ölçen istatistiksel büyüklük.
- Stok Devir HızıŞirketin stoklarını bir dönemde kaç kez sattığını gösteren oran.
- Stokastik OsilatörKapanış fiyatının, belirli bir dönemdeki fiyat aralığı içindeki konumunu ölçen momentum göstergesi.
- Stop LossZarar belirli bir seviyeye ulaştığında pozisyonu kapatmak üzere önceden belirlenen çıkış fiyatı.
- StopajGelirin doğduğu anda kaynağında kesilen vergi.
- Sürüsel DavranışKalabalığın yaptığını, kendi analizini yapmadan taklit etme eğilimi.
Ş
T
- Tahvilİhraççının belirli bir vadede anaparayı ve faizi ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma aracı.
- Takas Süresiİşlemin gerçekleştiği gün ile pay ve paranın el değiştirmesinin tamamlandığı gün arasındaki süre.
- TakasbankBorsada gerçekleşen işlemlerin takas ve saklama işlemlerini yürüten, merkezi karşı taraf işlevi gören banka.
- Tavan ve Taban FiyatBir payın bir seansta çıkabileceği en yüksek ve inebileceği en düşük fiyat sınırları.
- Tek Fiyat YöntemiEmirlerin belirli bir süre toplanıp en çok işlemi gerçekleştiren tek bir fiyattan eşleştirilmesi yöntemi.
- TemettüŞirketin elde ettiği kârdan pay sahiplerine dağıttığı tutar; kâr payı da denir.
- Temettü VerimiBir yıl içinde dağıtılan temettünün pay fiyatına oranı; yüzde olarak ifade edilir.
- TeminatTürev pozisyon açabilmek için hesapta bulundurulması zorunlu tutulan güvence tutarı.
- Teminat Tamamlama ÇağrısıTeminatın gerekli seviyenin altına inmesi durumunda ek para yatırma veya pozisyon kapatma bildirimi.
- Temsil YanlılığıKüçük bir örneğe veya yüzeysel benzerliğe bakarak genel sonuç çıkarma eğilimi.
- TrendFiyatın belirli bir yönde ilerleme eğilimi; yükselen, alçalan veya yatay olabilir.
- Trend ÇizgisiFiyatın dip veya tepe noktalarını birleştirerek trendin yönünü gösteren doğru.
U
Ü
V
- Vadeli İşlem SözleşmesiBir varlığın belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alınıp satılmasını taahhüt eden sözleşme.
- VarantBir dayanak varlığı belirli fiyattan alma veya satma hakkı veren, borsada işlem gören menkul kıymet.
- Varlık DağılımıPortföyün pay, tahvil, mevduat, altın gibi farklı varlık sınıfları arasında nasıl bölüştürüleceğine dair karar.
- VBTSPayda olağandışı fiyat veya hacim hareketi görüldüğünde otomatik tedbir uygulayan sistem.
- VİOPBorsa İstanbul bünyesinde vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alınıp satıldığı türev piyasa.
- VolatiliteBir varlığın fiyatındaki dalgalanmanın büyüklüğünü ölçen istatistiksel gösterge.
Y
- Yabancı Takas OranıBir payın saklamadaki bakiyesinin ne kadarının yabancı yatırımcı hesaplarında tutulduğunu gösteren oran.
- Yakın İzleme PazarıHaklarında özel durum bulunan veya ölçütleri sağlayamayan şirketlerin işlem gördüğü pazar.
- Yanlış KırılımFiyatın bir seviyeyi kırdıktan hemen sonra geri dönmesi.
- Yatırım FonuBirçok yatırımcının parasının bir havuzda toplanıp profesyonel yöneticiler tarafından çeşitli varlıklara yatırıldığı ortak yatırım aracı.
- Yedek AkçeKârın dağıtılmayıp şirket bünyesinde tutulan ve özkaynak içinde biriken kısmı.
- Yeniden DengelemePortföydeki varlık ağırlıklarının, fiyat hareketleriyle bozulduktan sonra hedef oranlara geri getirilmesi.
- Yıldız PazarBorsa İstanbul'da büyüklük ve likidite ölçütlerini karşılayan şirketlerin işlem gördüğü pazar.