Modül 5 · Piyasa Verisi Okuma
Aracı Kurum Dağılımı (AKD) Nedir?
Aracı kurum dağılımı (AKD), bir payda hangi aracı kurumun ne kadar alıp sattığını gösteren veridir. Amacı yön tahmini değil, alımın dağınık mı yoğun mu olduğunu görmektir. Tek bir kurumun ağırlıklı alıcı olması dikkat çekicidir, ancak o kurumun arkasında kimin olduğu bilinmez — bu, verinin temel sınırıdır.
Bir payda fiyat yükseliyor. Peki kim alıyor?
AKD verisi bu soruya kısmi bir cevap verir: hangi aracı kurumun ne kadar alım ve satım yaptığını gösterir.
Veri neyi gösterir?
Belirli bir dönem için her aracı kurumun:
- Aldığı toplam lot ve ortalama alış fiyatı
- Sattığı toplam lot ve ortalama satış fiyatı
- Net pozisyonu (alım − satım)
Veriyi nerede bulursunuz?
Veri Borsa İstanbul kaynaklıdır; kullanıcıya çoğunlukla aracı kurum platformlarındaki "Aracı Kurum Dağılımı" ekranından ulaşır. Ekranda üç şeyi ayarlarsınız: pay, tarih aralığı ve sıralama ölçütü (net lot ya da tutar).
Verinin size hangi gecikmeyle geldiğini ve gün sonunda düzeltilip düzeltilmediğini bir kez kontrol edin; bu, veri sağlayıcısına göre değişir.
Ne için kullanılır?
Yoğunlaşma mı, dağınıklık mı?
En değerli okuma budur.
Dağınık alım: Yükseliş sırasında 30 farklı kurum alıyorsa, bu geniş katılımlı bir ilgi demektir. Kalıcı olma ihtimali daha yüksektir.
Yoğunlaşmış alım: Alımın büyük kısmı tek bir kurumdan geliyorsa, hareket tek bir tarafın kararına bağlıdır. O taraf satmaya başlarsa destek hızla kaybolabilir.
Yoğunlaşma "iyi" veya "kötü" değildir — kırılganlık ölçüsüdür.
Ortalama maliyet
Bir kurumun ortalama alış fiyatı, o kurumdan işlem yapanların yaklaşık maliyetini verir. Fiyat o seviyenin altına inerse orada satış baskısı oluşabilir; üstünde ise kâr realizasyonu gelebilir.
Bu, destek ve direnç mantığının veriyle desteklenmiş hâlidir.
Örnek: tabloyu okumak
Bir payın haftalık birikimli dağılımı şöyle olsun (sayılar kurgudur):
| Kurum | Alış (lot) | Ort. alış | Alımdaki payı |
|---|---|---|---|
| A | 1.800.000 | 41,20 | %45 |
| B | 480.000 | 42,10 | %12 |
| Diğer 32 kurum | 1.720.000 | — | %43 |
Alımın neredeyse yarısı tek kurumda toplanmış: tablo yoğunlaşmış. A satıcıya döndüğünde onu karşılayacak geniş bir taban görünmüyor. 41,20 bu yüzden izlenir — ama orası tek bir kişinin değil, o kurumdan işlem yapan herkesin ortalamasıdır.
Verinin temel sınırı
Bu bölüm dersin en önemli kısmı, çünkü en sık atlanan yer burası.
AKD kurum gösterir, yatırımcı göstermez.
Bir kurumun 5 milyon lot alması şunlardan herhangi biri olabilir:
- Tek bir büyük yatırımcının alımı
- Binlerce küçük müşterinin toplamı
- Kurumun kendi portföyü için alımı
- Bir fonun düzenli birikimi
- Yabancı bir yatırımcının o kurum üzerinden işlemi
Bu ihtimaller birbirinden ayırt edilemez. "X kurumu aldı, demek ki bilgili para giriyor" çıkarımı, verinin taşımadığı bir anlamı ona yüklemektir.
Ayrıca: aynı yatırımcı farklı kurumlar üzerinden işlem yapabilir, ya da alımını kasten birden fazla kuruma bölebilir.
Bu veri ne zaman yanıltır?
Veri doğru olabilir, okuma yine de yanlış çıkabilir:
Tek günlük veriye bakmak. Bir günün dağılımı gürültüdür; anlamlı okuma haftalık veya aylık birikimli veriyle yapılır.
Az işlem gören paylar. Düşük hacimli bir payda birkaç emir tabloyu baştan aşağı değiştirir; orada yoğunlaşma kuraldır, sinyal değildir.
Nedensellik kurmak. Kurum aldığı için fiyat yükselmedi; fiyat yükseldiği için alım kaydedildi. İkisi aynı olayın iki yüzüdür.
Tek bacağı görünen işlemler. Bir alım, başka bir enstrümanla dengelenmiş pozisyonun parçası olabilir. Tabloda pay tarafını görürsünüz, tamamını değil. Aynı şekilde bir kurum, piyasa yapıcılığı benzeri bir yükümlülük nedeniyle de işlem yapıyor olabilir.
Tedbir ve işlem kısıtı dönemleri. Pay tedbire alındığında emir yapısı değişir; o haftanın dağılımı olağan haftalarla kıyaslanamaz. Hangi tedbirin hangi koşulda uygulandığı zaman içinde değişir — güncel kuralı Borsa İstanbul ve KAP duyurularından teyit edin.
Nasıl kullanılmalı?
AKD birincil karar aracı değil, doğrulama aracıdır.
Sağlıklı kullanım sırası:
- Önce bir tez kurun (temel veya teknik analizle)
- Sonra AKD'ye bakın: veri tezinizi destekliyor mu, çelişiyor mu?
- Çelişiyorsa tezinizi gözden geçirin
Tersi — AKD'ye bakıp "şu kurum alıyor, ben de alayım" — analiz değil taklittir. Üstelik veri gecikmeli geldiği için o kurum çoktan çıkmış olabilir.
İlgili veri: takas
AKD, işlemin hangi kurum üzerinden yapıldığını gösterir. Payın sonunda nerede durduğunu ise takas verisi gösterir — bir sonraki derste ele alacağız.
İkisi birlikte okunduğunda daha anlamlı olur: AKD akışı, takas ise birikimi anlatır.
Bu derste ne öğrendin?
- AKD verisinin ne gösterdiğini ve ne göstermediğini ayırt etmek
- Veriye hangi ekrandan, hangi tarih aralığıyla bakılacağını bilmek
- Yoğunlaşmış ve dağınık alımı örnek bir tablo üzerinden yorumlayabilmek
- Verinin yanıltıcı hâle geldiği durumları önceden tanımak