Varlık Dağılımı

Çeşitlendirme dersinde şunu görmüştük: piyasa topluca düşerken 30 farklı pay tutmak sizi korumaz. Buna sistematik risk denir ve pay sayısıyla azaltılamaz.

Azaltılabileceği tek yer varlık dağılımıdır.

Varlık sınıfları

Son satırdaki "düşük görünür" kasıtlı: gayrimenkul her gün fiyatlanmadığı için sakin görünür, ama likidite riski yüksektir — istediğinizde satamazsınız.

Dağılımı ne belirler?

Herkese uyan tek bir dağılım yok. Dört şey belirleyici:

Yatırım ufku. Paraya 20 yıl sonra mı ihtiyacınız var, 2 yıl sonra mı? Ufuk uzadıkça pay ağırlığı artabilir, çünkü dalgalanmayı atlatacak zamanınız vardır.

Gelir istikrarı. Düzenli maaşı olan biri daha fazla dalgalanma taşıyabilir. Geliri değişken olan (serbest çalışan, esnaf) için nakit tamponu daha kritiktir.

Dalgalanmaya tahammül. Bu bir anket sorusu değil, dürüstlük meselesidir. Portföyünüz %40 gerilediğinde uyuyabiliyor musunuz? "Hayır" ise pay ağırlığınız fazladır.

Mevcut yükümlülükler. Yakın vadede ödenecek bir borç veya planlanmış bir harcama varsa, o tutar riskli varlıkta olmamalıdır.

Önce nakit tamponu

Yatırıma başlamadan önce acil durum fonu kurulmalıdır: 3-6 aylık giderinizi karşılayacak, hemen erişilebilir bir tutar.

Sebebi finansal değil, davranışsaldır: tamponu olmayan yatırımcı, acil bir ihtiyaçta portföyünü en kötü anda satmak zorunda kalır. Bu tampon, planınızı koruyan şeydir.

Reel getiri — Türkiye için kritik

Yüksek enflasyon ortamında nominal getiri yanıltıcıdır:

Reel getiri ≈ Nominal getiri − Enflasyon

%40 kazandıran bir yatırım, enflasyon %50 ise sizi fakirleştirmiştir. Portföy performansını her zaman enflasyona göre değerlendirin.

Bu, "riskten kaçınmak için hepsini mevduata koyayım" yaklaşımının neden risksiz olmadığını da açıklar: reel olarak sistematik biçimde değer kaybedebilirsiniz.

Örnek çerçeveler

Bunlar tavsiye değil, çerçeve — kendi koşullarınıza göre uyarlanmalıdır:

Yaşa dayalı basit kurallar (ör. "100 − yaşınız kadar pay") kaba bir başlangıç noktası verir ama kişisel koşulları hesaba katmaz.

Yeniden dengeleme burada da geçerli

Pay tarafı iyi giderse ağırlığı planladığınızın üstüne çıkar ve portföyünüz farkında olmadan riskli hâle gelir. Portföy dersinde gördüğümüz periyodik dengeleme, varlık sınıfları arasında da uygulanır.

Korelasyonlar sabit değildir

Son ve önemli uyarı: varlık sınıfları arasındaki korelasyonlar kriz dönemlerinde topluca +1'e yaklaşma eğilimi gösterir. Yani çeşitlendirme, tam da en çok ihtiyaç duyduğunuz anda zayıflar.

Bu, varlık dağılımını gereksiz kılmaz — ama "dağıttım, güvendeyim" rahatlığına kapılmamak gerekir.