Modül 8 · Strateji ve Portföy
Strateji Nasıl Test Edilir?
Strateji testi, bir yaklaşımın geçmiş veride nasıl performans gösterdiğini ölçmektir. En büyük tehlikesi aşırı uyumdur: parametreleri geçmişe mükemmel oturana kadar ayarlamak, geleceği değil geçmişi ezberlemektir. Bu yüzden test her zaman iki bölüme ayrılır — üzerinde çalışılan veri ve hiç dokunulmamış doğrulama verisi.
Bir strateji buldunuz. Peki işe yarıyor mu?
"Bence yarar" bir cevap değil. Test edilmesi gerekir — ama test etmenin de kendine özgü tuzakları vardır ve bunlar çoğu kişinin farkına varmadan düştüğü tuzaklardır.
Aşırı uyum: en büyük tehlike
Şu süreç çok tanıdıktır:
"RSI 14 çalışmadı, 9 deneyeyim... olmadı, 21 olsun. Hmm, 50 günlük ortalamayla birleştirsem? Bir de sadece salı günleri işlem yapmasam..."
Her ayarda geçmiş performans iyileşir. Sonunda mükemmel görünen bir strateji elde edersiniz.
Ve o strateji canlıda çalışmaz.
Sebebi şu: geçmiş veriye yeterince parametre uydurursanız, gerçek bir örüntüyü değil o dönemin rastgele gürültüsünü modellemiş olursunuz. Buna aşırı uyum (overfitting) denir.
Sağlama: Stratejinizde kaç ayarlanabilir parametre var? Sayı arttıkça aşırı uyum ihtimali hızla büyür. Az parametreli, açıklaması basit stratejiler daha dayanıklıdır.
Örneklem içi / örneklem dışı
Bunun tek gerçek panzehiri veriyi ikiye bölmektir:
| Bölüm | Ne yapılır |
|---|---|
| Örneklem içi (ör. 2015–2021) | Strateji burada geliştirilir, parametreler burada aranır |
| Örneklem dışı (ör. 2022–2026) | Hiç dokunulmaz. Yalnızca en sonda, bir kez test edilir |
Strateji örneklem dışında da çalışıyorsa umut var. Çalışmıyorsa aşırı uyum yapmışsınızdır.
Kritik kural: Örneklem dışı test başarısız olunca geri dönüp parametre ayarlamak, o veriyi de "örneklem içi" hâline getirir. Bir kez baktınız, kirlendi.
Geriye dönük testin gizli hataları
Maliyeti unutmak. Komisyon, spread ve kayma hesaba katılmazsa sonuç yanıltıcı olur. Küçük kârlarla çok işlem yapan stratejiler kâğıt üzerinde parlak görünüp maliyet eklendiğinde zarara döner. Bunu maliyet dersinde gördük.
Hayatta kalma yanlılığı (survivorship bias). Bugünkü BIST 100 listesiyle 10 yıl geriye test yaparsanız, o dönemde battı veya endeksten çıktı diye listede olmayan şirketleri hiç görmezsiniz. Sonuç olduğundan iyi çıkar.
Geleceğe bakma (look-ahead bias). Bilanço verisini açıklandığı tarihte değil, ait olduğu dönemin tarihinde kullanmak. Gerçekte o veri o gün elinizde yoktu.
Likiditeyi yok saymak. Testte "o fiyattan aldım" dersiniz; gerçekte o payda o kadar lot yoktu.
Az sayıda işlem. 12 işlemle bir sonuca varılamaz. Anlamlı bir değerlendirme için en az 30-50 işlem gerekir.
Neye bakılmalı?
Toplam getiri en az bilgilendirici sayıdır. Bakılacaklar:
| Ölçü | Neden |
|---|---|
| Beklenen değer (ortalama R) | İşlem başına gerçek kazanç |
| Maksimum drawdown | En kötü dönemde ne kaybettirdi — buna dayanabilir misiniz? |
| İşlem sayısı | Sonuç istatistiksel olarak anlamlı mı? |
| En iyi işlemin katkısı | Getirinin tamamı tek işlemden geliyorsa strateji değil şanstır |
Son satır özellikle önemli. Bir stratejinin getirisini en iyi 3 işlemi çıkararak yeniden hesaplayın. Geriye anlamlı bir şey kalmıyorsa, o strateji tekrarlanabilir değildir.
İleriye dönük test
Geriye dönük test tamamlandıktan sonra canlı ama küçük başlayın:
- Bir süre kâğıt üzerinde uygulayın (gerçek para yok, ama gerçek zamanlı kararlar)
- Sonra en küçük pozisyon büyüklüğüyle gerçek işleme geçin
- 30+ işlem birikince gerçekleşen sonuçları test sonuçlarıyla karşılaştırın
Aradaki fark size aşırı uyum yapıp yapmadığınızı söyler.
Günlük olmadan test olmaz
Bunların hepsi kayıt tutmayı gerektirir. Her işlemin girişi, stopu, hedefi, gerekçesi ve gerçekleşen R'si yazılmadan hiçbir değerlendirme yapılamaz.
Bu alışkanlığı işlem günlüğü dersinde ele alacağız.
Bu derste ne öğrendin?
- Aşırı uyumu (overfitting) tanıyabilmek ve nedenini açıklayabilmek
- Örneklem içi / örneklem dışı ayrımını uygulayabilmek
- Geriye dönük testte maliyeti ve hayatta kalma yanlılığını hesaba katmak