Komisyon, Vergi ve İşlem Maliyetleri

Yeni yatırımcı kâr hesabı yapar. Deneyimli yatırımcı maliyet hesabı yapar.

Sebebi basit: kâr olasılıktır, maliyet kesindir. Her işlemde maliyet mutlaka ödenir.

Maliyetin bileşenleri

1. Komisyon

İşlem hacminin binde kaçı olarak alınan aracılık ücreti. En bilinen kalem ve genelde tek bakılan.

2. Asgari komisyon

Küçük işlemlerde oran değil bu tutar geçerli olur ve efektif maliyetinizi katlar:

Küçük sermayeyle sık işlem yapmak bu yüzden özellikle verimsizdir.

3. Spread (alış-satış farkı)

Ekranda tek bir fiyat görürsünüz ama aslında iki fiyat vardır: alabileceğiniz fiyat ve satabileceğiniz fiyat. Aradaki fark anında ödenen bir maliyettir.

Alış 49,80 / satış 50,20 ise, alıp hemen satsanız lot başına 0,40 TL kaybederdiniz — hiçbir fiyat hareketi olmadan. Bu, likiditesi düşük paylarda genişler.

4. Kayma (slippage)

Piyasa emriyle büyük miktar alırken emrin kademeleri yemesi. Ortalama maliyetiniz ekranda gördüğünüz fiyattan yukarıda çıkar.

5. Sabit ücretler

Hesap işletim ücreti, veri paketi, virman/EFT masrafları. Az işlem yapan biri için bunlar komisyondan büyük olabilir.

İşlem sıklığının bileşik maliyeti

Gidiş-dönüş (bir alış + bir satış) maliyetinizin toplam binde 4 olduğunu varsayalım — komisyon, spread ve kayma dahil. Yani her tam işlem sermayenizin yaklaşık %0,4'ünü siler.

Yılda 100 tam işlem yapan biri, hiç zarar etmese bile sermayesinin %40'ını maliyete verir. Bu kişinin başabaş kalması için yıllık %40 brüt getiri üretmesi gerekir.

Bu tablo, çok işlem yapmanın neden çoğu bireysel yatırımcıyı zarara sürüklediğini tek başına açıklar. Strateji seçiminde işlem sıklığı bir maliyet kararıdır, sadece bir tarz tercihi değil.

Maliyeti azaltmanın yolları

Az ve seçici işlem yapın. En etkili yöntem budur. Her fikri işleme dönüştürmek zorunda değilsiniz.

Limit emir kullanın. Kaymayı ortadan kaldırır, bazı durumlarda spread'in iyi tarafında durmanızı sağlar.

Likit paylarda kalın. Spread darlığı doğrudan tasarruftur.

Asgari komisyonu aşan büyüklükte işlem yapın. Sermayeniz küçükse çok sayıda küçük işlem yerine daha az ve daha büyük işlem tercih edin.

Kurumunuzun toplam maliyet tablosunu bilin. Sadece oranı değil, aracı kurum seçimi dersinde sayılan tüm kalemleri.

Vergilendirme

Vergi mevzuatı değişkendir ve kişisel duruma göre farklılaşır. Bu yüzden burada oran veya tutar verilmeyecek — güncel bilgiyi Gelir İdaresi Başkanlığı'nın resmî kaynaklarından veya bir mali müşavirden doğrulamanız gerekir.

Bilinmesi gereken genel çerçeve şudur:

• Stopaj (kaynakta kesinti): Borsada işlem gören payların alım satım kazançlarında aracı kurum tarafından kaynakta kesinti yapılan bir sistem işler. Kesinti oranları ve hangi enstrümana hangi oranın uygulandığı mevzuatla belirlenir ve değişebilir.
• Temettü: Kâr payı ödemelerinde de vergi kesintisi uygulanır.
• Beyan: Bazı durumlarda yıllık beyanname verme yükümlülüğü doğabilir; bazı durumlarda kaynakta kesinti nihai vergi olur.
• Zarar mahsubu: Belirli koşullarda zararların kazançlardan düşülebilmesi mümkündür.

Pratik tavsiye: aracı kurumunuzun yıl sonunda verdiği işlem ve stopaj özetini saklayın. Beyan gerekirse bu belge işinizi kolaylaştırır.

Maliyeti getiriden düşerek düşünün

Bir stratejinin kârlı olup olmadığını değerlendirirken maliyetleri hesabın içine katın. Beklenen değer hesabı maliyet düşülmeden yapılırsa yanıltıcıdır.

Küçük kârlarla çok sayıda işlem yapan stratejiler, kâğıt üzerinde iyi görünüp maliyet eklendiğinde zarara dönebilir. Bu, geriye dönük test yapanların en sık düştüğü hatadır.