Modül 2 · Hesap Açma ve Emir Tipleri
Emir Tipleri: Limit, Piyasa, Kademe
Limit emir belirttiğiniz fiyattan veya daha iyisinden gerçekleşir; fiyat kontrolü sizde olur ama gerçekleşme garantisi yoktur. Piyasa emri o anki en iyi fiyattan hemen gerçekleşir; gerçekleşme garantilidir ama fiyat kontrolü yoktur. Likiditesi düşük paylarda piyasa emri kullanmak, beklenenden çok kötü bir fiyattan işlem görmenin en yaygın sebebidir.
Emir tipi seçimi teknik bir detay gibi görünür. Oysa aynı payı aynı anda alan iki kişi, sadece emir tipi yüzünden farklı fiyatlara girebilir.
Temel takas basittir: fiyatı mı kontrol etmek istiyorsunuz, gerçekleşmeyi mi? İkisini birden alamazsınız.
Limit emir
Bir fiyat belirtirsiniz. Emir o fiyattan veya daha iyisinden gerçekleşir.
- Alışta: yazdığınız fiyat veya altı
- Satışta: yazdığınız fiyat veya üstü
Artısı: Ödeyeceğiniz azami fiyatı siz belirlersiniz. Sürpriz yoktur.
Eksisi: Fiyat oraya hiç gelmezse emriniz gerçekleşmez. Beklediğiniz hareketi tamamen kaçırabilirsiniz.
Limit emir, derinlik ekranında kademede bekler ve fiyat ile zaman önceliğine göre sıraya girer. Aynı kademede sizden önce bekleyen emirler tükenmeden sizin emriniz eşleşmez.
Piyasa emri
Fiyat belirtmezsiniz. Emir, karşı tarafta o an bekleyen en iyi fiyatlardan başlayarak hemen gerçekleşir.
Artısı: Gerçekleşir. Hareketi kaçırmazsınız.
Eksisi: Hangi fiyattan gerçekleşeceğini bilmezsiniz.
Piyasa emrinin gizli maliyeti
Bu, yeni yatırımcıların en pahalı öğrendiği derstir. Bir örnek — derinlik şöyle olsun:
| Satış kademesi | Bekleyen lot |
|---|---|
| 50,50 | 2.000 |
| 50,30 | 1.500 |
| 50,10 | 500 |
10 lot alacaksanız sorun yok: 50,10'dan alırsınız.
Ama 3.000 lot alacaksanız emir kademeleri yukarı doğru "yer": 500 lot 50,10'dan, 1.500 lot 50,30'dan, 1.000 lot 50,50'den. Ortalama maliyetiniz 50,10 değil ≈50,33 olur.
Bu etkiye kayma (slippage) denir ve likidite düştükçe büyür. Küçük ve az işlem gören paylarda tek bir piyasa emri fiyatı birkaç yüzde birden yukarı taşıyabilir — hem maliyetiniz artar hem de siz kendi alım fiyatınızı bozmuş olursunuz.
Kural: Likit paylarda ve küçük miktarlarda piyasa emri sorun değildir. Az işlem gören paylarda veya büyük miktarlarda limit emir kullanın, gerekirse emri parçalara bölün.
Hangisini ne zaman?
| Durum | Uygun emir |
|---|---|
| Belirli bir seviyeden almak istiyorum | Limit |
| Az işlem gören bir pay | Limit (mutlaka) |
| Büyük miktar alacağım | Limit, parçalı |
| Açılışın ilk dakikaları | Limit |
| Stop seviyem geldi, çıkmam gerek | Piyasa (çıkmak fiyattan önemlidir) |
| Çok likit bir payda küçük miktar | İkisi de olur |
Son satır önemli: stopta piyasa emri makuldür. Orada amaç en iyi fiyatı almak değil, pozisyondan çıkmaktır. Limit emirle çıkmaya çalışırken fiyat uzaklaşırsa zararınız planı aşar.
Emrin geçerlilik süresi
Emir girerken ne kadar geçerli olacağını da seçersiniz. Kurumlar farklı adlandırsa da mantık aynıdır:
- Günlük: Seans sonunda gerçekleşmeyen kısım iptal edilir. En yaygın kullanım.
- İptale kadar geçerli: Siz iptal edene kadar (veya kurumun belirlediği azami süre boyunca) bekler.
- Kalanı iptal et: Anında eşleşen kısım gerçekleşir, kalanı iptal edilir. Kısmi gerçekleşme istemediğinizde işe yarar.
- Gerçekleşmezse iptal: Tamamı anında eşleşmezse hiçbiri gerçekleşmez.
Kısmi gerçekleşme
1.000 lot limit emri girdiniz, sadece 300 lot eşleşti. Bu normaldir: karşı tarafta o fiyattan 300 lot vardı.
Kalan 700 lot emir tipinize göre kademede beklemeye devam eder veya iptal edilir. Kısmi gerçekleşmede komisyon uygulaması kuruma göre değişebilir — asgari komisyon iki kez kesiliyorsa maliyetiniz artar. Bunu kurumunuza sorun.
Stop emri
Bazı kurumlar "stop emri" veya "koşullu emir" sunar: fiyat belirlediğiniz seviyeye gelirse otomatik olarak bir satış emri devreye girer.
Bunun stop loss disiplini için büyük faydası vardır: ekranda olmasanız da çalışır. Ancak iki noktaya dikkat:
- Emir tetiklendiğinde piyasa emri olarak mı gidiyor, limit olarak mı? Piyasa ise kayma yaşarsınız; limit ise boşluk durumunda hiç gerçekleşmeyebilir.
- Emir seviyeniz emir defterinde görünüyor mu? Bazı kurumlar sunucu tarafında tutar (görünmez), bazıları borsaya iletir.
Bu iki soruyu kurumunuza sormak, ilk gerçek zararınızdan önce yapılması gereken bir kontroldür.
Bu derste ne öğrendin?
- Limit ve piyasa emri arasındaki takası (fiyat kontrolü ↔ gerçekleşme garantisi) kavramak
- Hangi durumda hangi emir tipinin kullanılacağını seçebilmek
- Emrin geçerlilik süresi ve kalanı iptal et gibi seçeneklerin ne yaptığını bilmek