Seans Saatleri ve İşleyişi

Borsa bir düğmeye basıp açılan bir şey değil; belirli kuralları olan aşamalardan geçer. Bu aşamaları bilmemek, yeni yatırımcıların en pahalı hatalarından birine yol açar: yanlış anda piyasa emri girmek.

Not: Seans saatleri ve fiyat marjı oranları Borsa İstanbul tarafından değiştirilebilir. Bu ders işleyiş mantığını anlatır; güncel saatleri her zaman Borsa İstanbul'un veya aracı kurumunuzun resmî duyurularından doğrulayın.

Günün üç bölümü

1. Açılış seansı — tek fiyat yöntemi

Seans başlamadan önce belirli bir süre boyunca emirler toplanır ama eşleşme olmaz. Ekranda biriken emirleri görürsünüz, işlem gerçekleşmez.

Toplama süresi bitince sistem tek bir hesap yapar: en çok lotun işlem göreceği fiyat hangisi? Tüm eşleşmeler o tek fiyattan gerçekleşir.

Bunun pratik sonucu: açılışta girdiğiniz emir, sizin yazdığınız fiyattan değil, hesaplanan açılış fiyatından gerçekleşir. Limit emrinizin fiyatı o seviyeye uygunsa işleminiz olur.

2. Sürekli müzayede — gün içi

Günün büyük kısmı bu şekilde geçer. Emirler geldikçe, fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşir:

• Fiyat önceliği: Daha iyi fiyat veren emir önce eşleşir (alışta daha yüksek, satışta daha düşük).
• Zaman önceliği: Aynı fiyattaki emirler arasında önce gelen önce eşleşir.

Bu yüzden derinlik ekranındaki sıraya girmek zaman alır: aynı kademede sizden önce bekleyen emirler tükenmeden sizin emriniz gerçekleşmez.

3. Kapanış seansı — yine tek fiyat

Gün sonunda tekrar emir toplama ve tek fiyattan eşleşme yapılır. Buradan çıkan fiyat kapanış fiyatıdır ve endeks hesabı, fon değerlemeleri ve ertesi günün baz fiyatı için referans alınır.

Kapanış seansı bu yüzden hacim olarak yoğundur: endeks fonları ve kurumsal yatırımcılar işlemlerini genelde burada yapmak ister.

Tavan ve taban fiyat

Her pay için, o seans içinde çıkabileceği en yüksek (tavan) ve inebileceği en düşük (taban) fiyat belirlidir. Bunlar baz fiyat üzerinden yüzdesel bir marjla hesaplanır.

Baz fiyat genellikle bir önceki seansın ağırlıklı ortalama fiyatından türetilir.

Amaç, aşırı ve düzensiz hareketleri sınırlamaktır. Ancak bilinmesi gereken iki şey var:

Tavanda alıcı çok, satıcı yoktur. Tavan fiyatta "alım" görünen bir payda aslında satıcı bulunmadığı için işlem gerçekleşmeyebilir. Tavana yakın alım yapmak, ertesi gün taban açılışında çıkış imkânı bulamamak riskini taşır.

Tabanda satıcı çok, alıcı yoktur. Aynı durumun tersi: satmak istediğinizde karşınızda alıcı olmayabilir.

Yeni başlayanlar için pratik kurallar

Açılışın ilk dakikalarında piyasa emri kullanmayın. Fiyat henüz oturmamıştır; piyasa emri beklenenden çok kötü bir seviyeden gerçekleşebilir. Limit emir kullanın.

Kapanış seansında acele etmeyin. Gün sonunda "kaçırmayayım" telaşıyla girilen emirler genelde en kötü fiyatı yakalar.

Seans dışında haberler gelir. Bilanço açıklamaları, KAP duyuruları ve makro kararlar sıklıkla seans kapandıktan sonra gelir. Bu yüzden fiyat ertesi gün bir önceki kapanıştan belirgin farkla açılabilir — buna boşluk (gap) denir. Stop emirleriniz o boşluğu atlayamaz; bu, stop kullanımının doğal sınırıdır.

Likiditesi düşük paylarda gün içi saatler önemlidir. Öğle saatlerinde işlem hacmi düşer, spread genişler. Küçük paylarda alım satım için daha yoğun saatleri beklemek maliyetinizi azaltır.