Modül 3 · Temel Analiz

Gelir Tablosu Nasıl Okunur?

Gelir tablosu, şirketin belirli bir dönemde ne kadar sattığını, bu satışın ne kadarının kâr olarak kaldığını gösterir. Hasılattan net kâra giden yolda her basamak bir maliyet kalemi düşülür. En önemli okuma tek bir kâr rakamı değil, marjların zaman içindeki seyridir.

Bilanço bir fotoğrafsa, gelir tablosu bir filmdir: dönem boyunca ne olduğunu anlatır.

Hasılattan net kâra

Gelir tablosu yukarıdan aşağıya okunur; her basamakta bir maliyet düşülür:

Basamak	Ne düşülür	Ne anlatır
Hasılat	—	Dönemde ne kadar satış yapıldı
− Satışların maliyeti	Ürünü üretme/alma maliyeti
= Brüt kâr		Ürünün kendisi ne kadar kârlı
− Faaliyet giderleri	Pazarlama, genel yönetim, Ar-Ge
= Faaliyet kârı		Esas iş ne kadar kazandırıyor
± Finansman gelir/gideri	Faiz, kur farkı
− Vergi
= Net kâr		Ortaklara kalan

Her basamak farklı bir soruyu cevaplar. Sadece net kâra bakmak, hikâyenin ortasından başlamaktır.

Marjlar: asıl anlatan sayılar

Mutlak tutarlar şirketten şirkete kıyaslanamaz. Marjlar kıyaslanabilir:

Brüt kâr marjı    = Brüt kâr ÷ Hasılat
Faaliyet marjı    = Faaliyet kârı ÷ Hasılat
Net kâr marjı     = Net kâr ÷ Hasılat

Brüt marj — fiyatlama gücü

Yüksek ve istikrarlı brüt marj, şirketin fiyat belirleyebildiğini gösterir. Maliyetler arttığında bunu müşteriye yansıtabiliyor demektir.

Brüt marj daralıyorsa: ya girdi maliyetleri artmıştır ya rekabet fiyatı baskılıyordur. İkisi de önemli sinyaldir.

Faaliyet marjı — operasyonel verimlilik

Esas işten ne kadar kâr çıkıyor? Bu, finansman ve tek seferlik kalemlerden arındırılmış en dürüst kârlılık ölçüsüdür.

Net kâr marjı — en gürültülü olan

Net kâr, kur farkı ve tek seferlik gelirlerden en çok etkilenen satırdır. Bu yüzden tek başına en az güvenilir olanıdır.

Kural: Marjları tek bir dönem için değil, en az 8-12 çeyreklik seride okuyun. Yön, seviyeden daha bilgilendiricidir.

Tek seferlik kalemler tuzağı

Bir şirketin net kârı geçen yıla göre üçe katlanmış olabilir. Sebep gerçek büyüme mi, yoksa bir arsanın satışı mı?

Dikkat edilecek tek seferlik kalemler:

Duran varlık satış kârı (arsa, bina, iştirak satışı)
Kur farkı gelirleri
Dava veya karşılık iptalleri
Yeniden değerleme kazançları

Bunlar tekrar etmez. Bu yüzden değerleme yaparken faaliyet kârına bakmak, net kâra bakmaktan daha güvenilirdir.

Aynı tuzak tersine de işler: tek seferlik bir zarar yüzünden kötü görünen şirket aslında sağlıklı olabilir.

FAVÖK

FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr), şirketin esas faaliyetten nakit üretme gücünü gösterir. Farklı borç yapısına sahip şirketleri kıyaslamayı kolaylaştırır.

Eleştirilen yanı: amortismanı yok sayar. Makine ve tesis yenileme maliyeti gerçek bir gider olduğu için, sermaye yoğun sektörlerde FAVÖK gerçek durumu olduğundan iyi gösterebilir. Net kârla birlikte okunmalıdır.

Büyümeyi doğru okumak

Türkiye'de yüksek enflasyon dönemlerinde nominal büyüme yanıltıcıdır. Hasılatı %40 artan bir şirket, enflasyon %50 ise reel olarak küçülmüştür.

Bunun için:

Büyümeyi enflasyonla karşılaştırın
Satış adedi (miktar) verisi varsa ona bakın — enflasyondan etkilenmez
Enflasyon muhasebesi uygulanan dönemlerde tabloların hangi esasa göre düzenlendiğini kontrol edin

Çeyreklik mi, yıllık mı?

Çeyreklik veriler mevsimsellikten etkilenir: bir perakendecinin son çeyreği her zaman güçlüdür.

İki çözüm:

Yıllıklandırılmış (son 12 ay) veriye bakmak
Aynı çeyreği geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırmak

Bir önceki çeyrekle karşılaştırmak, mevsimsel işlerde yanlış sonuç verir.

Sonraki adım

Şirketin ne kazandığını gördünüz. Şimdi soru şu: bu kazanca göre bugünkü fiyat makul mü? Bunu değerleme çarpanları dersinde göreceksiniz.

Bu derste ne öğrendin?

Hasılattan net kâra giden basamakları sırayla okuyabilmek
Brüt, faaliyet ve net kâr marjının neyi anlattığını ayırt etmek
Tek seferlik kalemlerin kârı nasıl yanıltıcı gösterebileceğini fark etmek