Bilanço Okuma Rehberi

Bilanço ilk bakışta korkutucu görünür: yüzlerce satır, muhasebe terimleri. Ama mantığı tek bir cümleyle özetlenebilir.

Temel denklem

Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynak

Yani: şirketin sahip olduğu her şey, ya borçla ya ortakların parasıyla alınmıştır.

Bu denklem her zaman tutar — tutmuyorsa bir yerde hata vardır. Bilanço bu yüzden "denge" anlamına gelir.

Üç bölüm

1. Varlıklar — şirketin sahip oldukları

İkiye ayrılır:

Dönen varlıklar (bir yıl içinde nakde çevrilebilecekler):

• Nakit ve nakit benzerleri
• Ticari alacaklar (müşterilerden tahsil edilecekler)
• Stoklar

Duran varlıklar (uzun vadeli):

• Maddi duran varlıklar (arsa, bina, makine)
• Maddi olmayan duran varlıklar (marka, patent, şerefiye)
• İştirakler (başka şirketlerdeki paylar)

2. Yükümlülükler — şirketin borçları

Kısa vadeli (bir yıl içinde ödenecek): ticari borçlar, kısa vadeli krediler, ödenecek vergiler.

Uzun vadeli: uzun vadeli krediler, çıkarılmış tahviller, kıdem tazminatı karşılıkları.

3. Özkaynak — ortaklara kalan

Özkaynak = Varlıklar − Yükümlülükler

Şirket bugün kapansa, tüm borçlar ödendikten sonra teorik olarak ortaklara kalacak tutardır. "Teorik", çünkü varlıklar bilançodaki değerden satılamayabilir.

PD/DD oranının paydası budur.

Neye bakmalı?

Satır satır okumak gerekmez. Birkaç sağlama çoğu durumu anlatır:

Cari oran — kısa vadede nefes alabiliyor mu?

Cari oran = Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler

1'in altı, şirketin bir yıl içinde ödeyeceği borcun bir yıl içinde nakde çevirebileceği varlıklardan fazla olduğunu gösterir — dikkat işareti. Sektöre göre normal aralık değişir.

Borçluluk — kim finanse ediyor?

Borç/Özkaynak = Toplam yükümlülükler ÷ Özkaynak

Yüksek olması her zaman kötü değildir; borç büyümeyi hızlandırabilir. Ama borçlu şirket faiz artışına ve daralmaya kırılgandır.

Net nakit / net borç pozisyonu

Net borç = Finansal borçlar − Nakit ve benzerleri

Negatifse şirketin net nakdi var demektir — kriz dönemlerinde ciddi bir avantajdır.

Özkaynağın seyri

Tek bir dönem değil, yıllar içindeki değişim anlamlıdır. Özkaynak istikrarlı büyüyorsa şirket kâr ediyor ve bunun bir kısmını bünyesinde tutuyor demektir.

Dikkat edilecek noktalar

Şerefiye (goodwill). Bir şirket satın alınırken defter değerinin üstünde ödenen tutar buraya yazılır. Büyük şerefiye kalemi, ileride değer düşüklüğü yazılma riski taşır ve özkaynağı bir anda eritebilir.

Ticari alacakların büyümesi. Hasılat artarken alacaklar daha hızlı artıyorsa, şirket satıyor ama tahsil edemiyor olabilir.

Stok birikmesi. Stoklar hasılattan hızlı büyüyorsa satılamayan mal birikiyor olabilir.

Yabancı para pozisyonu. Döviz borcu olup döviz geliri olmayan şirketler kur şoklarında zorlanır. Bu bilgi dipnotlarda bulunur.

Bilanço tek başına yetmez

Bilanço bir fotoğraftır: o günkü durumu gösterir. Şirketin dönem boyunca ne kazandığını görmek için gelir tablosuna bakmak gerekir.

İkisi birlikte okunur: gelir tablosu kâr gösterirken bilançoda nakit erimişse, o kâr henüz tahsil edilmemiş demektir.