Borsa İstanbul ve BIST Endeksleri

"Borsa bugün %2 düştü" cümlesindeki "borsa" aslında bir endekstir. Peki endeks tam olarak neyi ölçer?

Borsa İstanbul

Borsa İstanbul (BIST), Türkiye'de payların, tahvillerin, vadeli işlemlerin ve kıymetli madenlerin işlem gördüğü tek organize borsadır. 2013'te İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası ve İstanbul Altın Borsası'nın birleşmesiyle bugünkü yapısına kavuşmuştur.

Pay senetleri farklı pazarlarda işlem görür. Bir şirketin hangi pazarda bulunduğu, tabi olduğu kuralları ve taşıdığı riski gösterir:

Pratik not: Bir payın Yakın İzleme Pazarı'nda olması, orada ciddi bir sorun bulunduğunun işaretidir. Yeni başlayan bir yatırımcının bu pazardaki paylardan uzak durması yerinde olur.

Endeks nedir?

Endeks, seçilmiş bir pay grubunun topluca nasıl hareket ettiğini tek bir sayıyla gösteren göstergedir. Bir fiyat değildir; bir ölçüm birimidir.

Termometre gibi düşünün: sıcaklığı yaratmaz, ölçer.

BIST 100

Borsa İstanbul'un en bilinen endeksi. Piyasa değeri ve işlem hacmi ölçütlerine göre seçilen 100 payı içerir. "Borsa yükseldi/düştü" denince kastedilen genelde budur.

BIST 100 piyasa değeri ağırlıklıdır: büyük şirketlerin endekse etkisi, küçüklerinkinden fazladır. Bu yüzden endeks yükselirken portföyünüz düşebilir — endeksi birkaç büyük şirket taşıyor olabilir.

BIST 30

En likit ve en büyük 30 pay. Vadeli işlem sözleşmelerine konu olduğu için kurumsal yatırımcılar tarafından yakından izlenir.

BIST 50, BIST Tüm

Sırasıyla ilk 50 pay ve borsadaki neredeyse tüm paylar.

Sektör endeksleri

BIST Bankacılık, BIST Sınai, BIST Holding ve Yatırım gibi endeksler yalnızca o sektördeki şirketleri içerir. Kendi portföyünüzü karşılaştırmak için sektör endeksi, genel endeksten daha anlamlı olabilir.

Endeksin doğru okunması

Endeks üzerine üç yaygın yanılgı:

1. "Endeks yükseldiyse benim payım da yükselmiştir." Yanlış. Endeks bir ortalamadır. Endeks %1 artarken içindeki payların yarısı düşmüş olabilir.

2. "Endeks çok yükseldi, artık pahalı." Endeksin nominal seviyesi tek başına pahalılık göstermez. Enflasyon, şirket kârlarındaki büyüme ve endeksin bileşimi bu sayıyı zaman içinde değiştirir.

3. "Endeksi geçmek kolay." Uzun vadede profesyonel fon yöneticilerinin önemli bir kısmı endeksin altında kalır. Endeksi geçmek, çoğu yatırımcının sandığından zordur.

Endeksin pratik kullanımı

• Kıyaslama ölçütü: Portföyünüzün getirisini endeksle karşılaştırın. Endeks %30 artmışken portföyünüz %10 arttıysa, kazanmış görünüyorsunuz ama piyasanın gerisinde kalmışsınızdır.
• Genel yön: Endeksin trendi, tek tek payların hareketine bağlam kazandırır.
• Endeks fonları: Tek tek pay seçmek istemeyenler endeksi takip eden fonlara yatırım yapabilir. Bu konuya portföy modülünde döneceğiz.

Seans saatleri

Pay piyasası hafta içi her gün açılış seansı ile başlar, sürekli müzayede ile devam eder ve kapanış seansı ile biter. Seansların tam işleyişini seans saatleri dersinde ayrıntılı göreceksiniz.