Pay Senedi (Hisse) Nedir?

Ekranda bir kod görürsünüz ve fiyatı vardır. Ama o kodun arkasında ne olduğunu bilmeden alınan her karar, temelsizdir.

Pay senedi tam olarak nedir?

Pay senedi, bir anonim şirketin sermayesinin belirli bir bölümünü temsil eden menkul kıymettir. Onu aldığınızda şirkete borç vermiş olmazsınız — şirketin ortağı olursunuz.

Bu ayrım kritiktir:

Yani pay senedi, yüksek getiri potansiyeli karşılığında riski üstlenmek demektir.

Pay sahibinin hakları

Bir payın sahibi olarak şu haklara sahip olursunuz:

Kâr payı (temettü) hakkı

Şirket kâr eder ve genel kurul dağıtım kararı alırsa, payınız oranında kâr payı alırsınız. Şirket kâr etmeyebilir veya kârı dağıtmayıp yatırıma yönlendirebilir — bu durumda temettü almazsınız. Temettü bir taahhüt değildir.

Oy hakkı

Genel kurulda payınız oranında oy kullanabilirsiniz. Küçük yatırımcı için pratikte etkisi sınırlıdır, ama hukuken vardır.

Rüçhan hakkı (yeni pay alma hakkı)

Şirket sermaye artırırsa, mevcut ortağı olarak yeni paylardan öncelikli alma hakkınız olur. Bu hakkı kullanmazsanız şirketteki oranınız azalır.

Tasfiyeden pay alma hakkı

Şirket kapanırsa, tüm borçlar ödendikten sonra kalan varlıktan payınız oranında alırsınız. Sırada en sondasınız; genelde geriye bir şey kalmaz.

Bilgi alma hakkı

Halka açık şirketler finansal tablolarını ve önemli gelişmeleri Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayımlamak zorundadır. Bu tablolar ücretsiz ve herkese açıktır — temel analiz modülünde bunları okumayı öğreneceksiniz.

Üç farklı "değer" karıştırılmasın

Yeni başlayanların en sık karıştırdığı üç kavram:

Nominal değer

Payın üzerinde yazan, sermaye hesabında kullanılan itibari değer. Türkiye'de genelde 1 TL'dir. Piyasa fiyatıyla ilgisi yoktur. Bir payın nominal değeri 1 TL, borsadaki fiyatı 340 TL olabilir.

Piyasa fiyatı

Borsada o an alınıp satıldığı fiyat. Arz ve talebe göre saniye saniye değişir.

Piyasa değeri (piyasa kapitalizasyonu)

Şirketin borsadaki toplam büyüklüğü:

Piyasa değeri = Pay fiyatı × Toplam pay adedi

Bir örnek: fiyatı 40 TL olan ve 500 milyon payı bulunan bir şirketin piyasa değeri 20 milyar TL'dir.

Sık yapılan hata: "Bu pay 8 TL, çok ucuz; şu pay 400 TL, çok pahalı." Pay fiyatı tek başına ucuzluk veya pahalılık göstermez. Şirketin kaç payı olduğunu ve toplam değerinin ne olduğunu bilmeden bu karşılaştırma anlamsızdır. Değerleme çarpanlarını temel analiz modülünde göreceksiniz.

"Hisse" mi, "pay" mı?

Günlük dilde "hisse senedi" denir, mevzuatta ise Türk Ticaret Kanunu ile uyumlu olarak "pay" ve "pay senedi" terimleri kullanılır. İkisi de aynı şeyi anlatır; bu müfredatta ikisi de geçecek.

Lot ne demek?

Borsada işlemler lot birimiyle yapılır. Borsa İstanbul'da 1 lot = 1 pay adedidir. "500 lot aldım" demek, 500 adet pay aldım demektir.

Kaç lot alınacağı rastgele bir karar değildir; sermayenize ve riskinize göre hesaplanır. Bunu pozisyon büyüklüğü dersinde ve risk hesaplayıcısında göreceksiniz.