Borsada Kimler Var? Piyasa Oyuncuları

Her alımın karşısında bir satım vardır. Siz "bu pay yükselecek" diye alırken, karşınızdaki biri "artık satmalıyım" diye satıyordur. İkiniz de aynı ekrana bakıyorsunuz ama farklı sonuçlara varıyorsunuz.

Kimlerin işlem yaptığını bilmek, bu tabloyu anlamlandırır.

Bireysel yatırımcılar

Kendi parasıyla işlem yapan kişiler. Sayıca en kalabalık grup, sermaye olarak en küçük paya sahip olanlardan biri.

Avantajları genelde hafife alınır:

• Kimseye hesap vermezsiniz; istediğiniz kadar bekleyebilirsiniz
• Küçük şirketlerde rahatça pozisyon alabilirsiniz (fonlar için bu zordur)
• Nakitte kalmakta serbestsiniz; "yatırılmış olma" zorunluluğunuz yok

Dezavantajları:

• Veri ve araştırma erişimi sınırlı
• Duygusal karar verme eğilimi yüksek
• İşlem maliyetleri oransal olarak daha ağır

Kurumsal yatırımcılar

Başkalarının parasını yöneten kuruluşlar: yatırım fonları, emeklilik fonları, sigorta şirketleri, portföy yönetim şirketleri.

Kurumsal yatırımcının davranışını anlamak için tek bir şeyi bilmek yeter: onlar da birine hesap veriyor.

Bu şu sonuçları doğurur:

• Genellikle bir kıyas ölçütü (benchmark) vardır; endeksin çok gerisine düşmemek öncelikleri olur
• Fon türüne göre nakitte kalma serbestlikleri sınırlıdır
• Büyük hacimleri nedeniyle pozisyonu bir günde kuramaz; günlere yayarlar
• Likiditesi düşük küçük şirketlere genelde giremezler

Büyük bir fon bir paya girmeye karar verdiğinde, alımı günlere hatta haftalara yayar. Bu yüzden bazı paylarda sebepsiz görünen ama ısrarlı bir alış baskısı gözlenir. Aracı kurum dağılımı ve takas analizi tam da bunu izlemeye yarar.

Yabancı yatırımcılar

Yurt dışı yerleşik kurumsal ve bireysel yatırımcılar. Borsa İstanbul'da özellikle büyük şirketlerde ağırlıkları hissedilir.

Yabancı yatırımcı kararlarında yalnızca şirketin durumu değil, kur beklentisi ve ülke riski de belirleyicidir. Şirket iyi gitse bile kur veya makro görünüm nedeniyle satış yapabilirler.

Şirket ortakları ve yöneticiler

Şirketin kurucuları, büyük ortakları ve üst yöneticileri. İşletmeyi en iyi bilen taraf onlardır.

Bu kişilerin pay alım satımları belirli eşiklerde KAP'ta açıklanmak zorundadır. Yöneticilerin kendi şirketlerinde yaptığı alımlar, izlenmeye değer bir veridir — ancak tek başına bir alım sinyali sayılmamalıdır.

Piyasa yapıcılar ve aracı kurumlar

Aracı kurumlar emirlerinizi borsaya ileten yetkili kuruluşlardır. Bazıları kendi portföyleri için de işlem yapar.

Piyasa yapıcılar, belirli paylarda sürekli alış ve satış kotasyonu vererek likidite sağlamakla yükümlü kuruluşlardır. Amaçları yön tahmini yapmak değil, alış-satış farkından küçük ama sürekli kazanç elde etmektir.

Neden önemli?

Bir işlem yapmadan önce şu soruyu sormak, çoğu acele kararı engeller:

Bu payı bana satan kişi ne biliyor da satıyor?

Cevabınız "muhtemelen nakde ihtiyacı var" veya "benden farklı bir zaman ufku var" olabilir — bunlar makul cevaplardır. Ama hiç cevabınız yoksa, elinizde bir tez yok demektir.

Piyasada "aptal para" ve "akıllı para" diye kesin bir ayrım yoktur; farklı ihtiyaçları ve farklı zaman ufukları olan taraflar vardır. Sizin avantajınız büyük sermaye ya da hızlı bilgi değil — beklemek zorunda olmamanızdır.

Bu avantajı nasıl kullanacağınızı strateji modülünde ele alacağız.